نقش خنده در سلامت روان -------------------------------

خندیدن، ابراز احساسی است که در همه فرهنگ ها دیده می شود. نه تنها انسانها قادر به خندیدن هستند، بلکه سایر رده های پستانداران مانند میمون، شامپانزه، سگ و حتی موش ها هم این توانایی را دارند. در انسان، این حس لذت بخش به صورت بارزتری با درک شوخ طبعی همراه است.

شاید در مقایسه با سلامت جسم، بتوان گفت که همانطور که برای سلامت قلب و عروق، رعایت توصیه هایی در مورد مصرف نمک و چربی ضروری است، از نقطه نظر بهداشت روان هم، خندیدن می تواند تا حدود زیادی باعث ارتقای سلامت روان و کاهش علائم اضطراب و افسردگی بشود.

خندیدن به عنوان دارویی بی هزینه و بدون عوارض جانبی می تواند باعث ارتقاء سلامت روان شود.

توان خنده و شوخی ازجمله علائم مهم سلامت روان است و در بیماری هایی مانند اضطراب و افسردگی معمولا این توانایی در اوائل سیر بیماری ار بین می رود. در چنین مواردی که توان خنده و خوشی از بین می رود و تدریجا علائم افسردگی و اضطراب شدت می گیرد، روشی هایی مانند ریلکسیشن ( relaxation) و یا داروی ضد افسردگی ممکن است بتواند فشار عصبی مغز را کمتر کند.

در حدود شصت سال پیش، خندیدن و شوخ طبعی (humour) از دیدگاه روانکاوی جزء روشهای دفاعی ذهن (defence mechanism) شناخته شد که در مواجهه با استرس بسرعت می تواند فعال شود و روبرو شدن با شرایط را آسانتر نماید.

به علاوه مشخص شده که انجام دادن یک رفتار می تواند مسیرهای عصبی مغز را فعال کند، مثلا خندیدن، حتی بدون احساس شادی، باعث خندیدن بیشتر، افزایش میزان پیام رسان‌های عصبی مربوط به شادی مثل دوپامین و اندورفین، و سرانجام خود احساس شادی می شود. همچنین از نظر جسمی، خنده به تنفس بهتر، کاهش فشار خون و کاهش استرس کمک می کند.

خندیدن یک راه ارتباط اجتماعی بسیار قوی است و اولین احساس مثبتی است که در انسان ظاهر می شود. در دوران رشد نوزاد، از شش هفتگی لبخند و از دو ماهگی خندیدن آغاز می شود، بسیار زودتر از بروز توان کلامی. این توانایی در ایجاد رابطه عاطفی با مادر (attachment & bonding) و کمک به بقای نوزاد نقش کلیدی دارد.

از نظر اجتماعی، خندیدن باعث شکل گیری رابطه بین افراد و احساس تفاهم می شود، درست بر عکس خشم و ترس که افراد را از هم دور می کند. چنانکه ویکتور برژه Victor) Borge) کمدین دانمارکی خنده را "کوتاه ترین فاصله بین دو نفر" تعریف می کند.

مسری بودن خنده، در حالتی که ذهن با شنیدن خنده فرد دیگری آماده خنده می شود را اکثر افراد تجربه کرده اند. این نوع سرایت احساس، به کمک مسیر های عصبی در مغز که به سیستم آینه ای (mirror neuron system) مشهور است ، انجام می شود.

این اعصاب چه هنگام انجام دادن و چه در هنگام مشاهده یک عمل، فعال می شوند و عملا ذهن مشاهده کننده تجربه ای مانند ذهن تجربه کننده پیدا می کند. مثال دیگری که ممکن است آشنا به نظر بیاید گریه کردن نوزاد با شنیدن گریه یک نوزاد دیگر است، که نتیجه فعال شدن همین سیستم است.

در سالهای اخیر تحقیقات بسیاری در حوزه روانشناسی مثبت (Positive psychology) از جمله تاثیر خنده و شادی بر سلامت روان انجام شده است. در دهه اول قرن جاری، تحقیقات بر روی علائم منفی مانند خشم، اضطراب و افسردگی نسبت به علائم مثبت، از بیست به یک به حدود ده به یک رسید. بنابراین در آینده ممکن است شواهد علمی بیشتری در دسترس قرار بگیرد.

خندیدن یک راه ارتباط اجتماعی بسیار قوی است و اولین احساس مثبتی است که در انسان ظاهر می شود.

در دسامبر ۲۰۱۲ گودیناف (Goodenough) و همکاران در سیدنی استرالیا مطالعه ای مشهور به (SMILE) را منتشر کردند. این مطالعه روی ۳۹۸ سالمند مقیم ۳۵ خانه سالمندان انجام شد و نشان داد خنده درمانی علائم افسردگی و بیقراری را کاهش می دهد. در این مطالعه، نه جلسه دو ساعته خنده درمانی به مدت دوازده هفته به همراه آموزش پرسنل مراقبت کننده از سالمندان برای ارائه روش مشابه در طول همان دوازده هفته ارائه شد.

در مطالعه دیگری در ژاپن که در ژوئیه ۲۰۱۳ منتشر شد، ساکایی (Sakai) و همکاران نشان دادند که خنده درمانی با روش (Smile-Sun method) در مدت درمان در بیمارستان می‌تواند به تقویت چشمگیر ایمنی در مبتلایان به سرطان پیشرفته که تحت جراحی و شیمی درمانی قرار می گیرند کمک کند.

آنها همچنین نشان دادند که روان درمانی می‌تواند سیستم ایمنی بیماران مبتلا به سرطان دستگاه گوارش را که تحت عمل جراحی لاپاروسکوپی و شیمی درمانی قرار می گرفتند، بهبود بخشد.

خندیدن به عنوان دارویی بی هزینه و بدون عوارض جانبی می تواند باعث ارتقاء سلامت روان شود. شاید مانند یک ضرب المثل انگلیسی که می گوید اگر روزی یک سیب بخورید به دکتر احتیاج ندارید، بتوان گفت که کمی خندیدن نیاز به روانپزشک را کمتر می کند.

بسیاری از ما برای شاد شدن، هدفی را در نظر می گیریم که شادی خود را منوط به دستیابی به آن هدف می بینیم. در حالیکه به محض رسیدن به آن هدف، به هدفی جدید فکر می‌کنیم. و همیشه شادی ، چند یا شاید چند صد قدم دورتر از ما است. در حالیکه، این خود ما هستیم که می توانیم احساسی را که مدت طولانی منتظرش می شویم، زودتر تجربه کنیم.

یکی از زمان‌هایی که به هیچ وجه نباید دارویی گیاهی را بدون مشاوره با پزشک مصرف کرد، دوران بارداری است.
یکی از اصول طبیعت درمانگران در پیشنهادهای گیاهی که برای بیماری‌های مختلف به بیماران می‌دهند این است که همه داروهای گیاهی کاملاً بی‌خطر نیستند و برای استفاده بیشتر و بهره از گیاهان باید ابتدا برخی از اطلاعات اساسی را درباره آن‌ها کسب کنیم. به عبارت دیگر اگرچه به خاطر این که ترکیبات مۆثر داروهای گیاهی نسبت به داروهای شیمیایی رقیق‌تر و در نتیجه اثرات جانبی آن‌ها کمتر است اما همچنان باید در استفاده از داروهای گیاهی با احتیاط عمل کرد. یکی از نخستین دستورات احتیاطی در این زمینه توجه به این مسئله است که تا وقتی کاملاً مطمئن نشده‌اید که گیاهی برایتان مناسب است آن را مصرف نکنید و در این باره هیچ‌کس مثل یک متخصص این حوزه نمی‌تواند کمک‌کننده باشد. در این میان گاهی عوارض استفاده سرخود از برخی از داروهای گیاهی می‌تواند نتایج بسیار بدی به همراه داشته باشد. یکی از زمان‌هایی که به هیچ وجه نباید دارویی گیاهی را بدون مشاوره با پزشک مصرف کرد، دوران بارداری است. مهم‌ترین دلیل این موضوع این است که برخی از گیاهان باعث سقط جنین می‌شوند.   زنان آبستن در خوردن مواد زیر باید احتیاط کرده و حتی‌المقدور به مقدار کم مصرف نماید:
* از نگاه برخی از متخصصان طبیعت درمانگر، زنان باردار باید از خوردن گیاهانی چون پوست ریشه زرشک، بابونه گاوی، افسنطین، پونه معطر، سداب، فلوس، کدو تلخ، جعفری فرنگی، سنبل چینی، نعناع کوهی و مینا پرهیز کنند. * از جمله ممنوعیت‌های گیاهی زنان باردار همچنین استفاده از کافئین است چرا که از نظر علمی ارتباط مستقیم بین مصرف کافئین در دوران بارداری و سقط جنین ثابت شده است. خوردن 163 میلی گرم کافئین در روز معادل یک یا دو فنجان قهوه، خطر سقط جنین را تا دو برابر افزایش می‌دهد. * زنان باردار بایستی از خوردن گیاه بولاغ اوتی خودداری نمایند چون ممکن است باعث سقط جنین شود.
* برای زن آبستن افراط در کلیه خوراکی‌ها ممنوع است و نباید هیچ غذایی را خارج از اندازه بخورد. تنوع بهترین روشی است که زن آبستن بکار بسته و از تمام خوراکی‌ها استفاده نماید. * زعفران، جعفری، غوره، آب‌غوره، مارچوبه، زیره، سیاه دانه، دارچین، مسهل.
* غذاهای مانده مخصوصاً غذاهای گوشتی برای زن آبستن بدترین سم‌هاست. خوردن موادی مثل کالباس، سوسیس، ژامبون و ساردین و سایر کنسروها و ماهی مانده به کلی ممنوع است. * بانوان حامله چنانچه کرفس میل نمایند، ممکن است نوزادشان دچار ناراحتی‌های عصبی، مخصوصاً حملات شبه صرع گردد. * بانوان باردار نباید سیاه دانه مصرف کنند زیرا قاعده آور و سقط کننده جنین است. * خوردن جعفری برای زن آبستن جایز نیست.
مطالعات جدید دانشمندان نشان می‌دهد زنان باردار به هیچ وجه نباید در غذاهای خود از زعفران استفاده کند. زرشک و زعفران برای زنان باردار خطرات جبران ناپذیری دارد و سقط کودکشان را به دنبال دارد. به گزارش گوگل هلث، در طی آزمایشاتی که روی 150 زن انجام شد دانشمندان دریافته‌اند کسانی که در سه ماهه اول بارداری زرشک و زعفران مصرف می‌کنند جان کودکشان در خطر می‌افتد و دچار زایمان زودرس نیز می‌شوند. نتایج تحقیقات پژوهشگران حاکی است که این دارو سبب انقباض عضله‌ها می‌شود و حتی مصرف آن تنفس مادران را نیز با مشکل دچار می‌کند. در 3 ماهه اول بارداری گلپر نخورید
گلپر یکی از معروف‌ترین گیاهان در طب سنتی برای درمان بیماری‌های گوارشی به خصوص نفخ محسوب می‌شود. گلپر، هضم‌کننده غذا و تقویت‌کننده معده است. برای بهره بردن از خواص ضدنفخ گلپر، بهتر است یک گرم از پودر دانه‌های این گیاه را همراه رازیانه بعد از غذا و با آخرین لقمه به اندازه نصف قاشق غذاخوری بخورید. از آنجا که گلپر طبیعت گرم و خشکی دارد، افراد گرم مزاج باید دانه‌های این گیاه را یک شب در سرکه بخوابانند و بعد از 24 ساعت و خشک شدن دانه‌ها، آن را در روز، پودر و استفاده کنند. غیر از خواص درمانی از دیگر کاربردهای گلپر در طب سنتی، تلطیف گوشت‌ها به خصوص گوشت آبزیان و ماهی است و توصیه می‌شود به عنوان ادویه در پخت ماهی از گلپر استفاده کنید.
اما مصرف بیش از 2 گرم گلپر در روز در دوران بارداری به خصوص 3 ماهه اول جایز نیست زیرا باعث سقط جنین می‌شود. گاهی مصرف گلپر در افراد گرم مزاج باعث سردرد می‌شود، در این صورت می‌توانند گلاب بو کنند تا سردردشان رفع شود.

بوهایی که شادتان می‌کنند
دانشمندان به این نتیجه رسیده‌اند که استشمام بوهای مختلف روی نحوه رفتارهای انسان تاثیر مستقیمی دارد. برای مثال استشمام بوی نان باعث می‌شود شما مهربان‌تر شوید. در واقع بوی نان انسان را نرم‌تر می‌کند. استشمام بوی نعناع به‌خصوص برای ورزشکاران باعث ایجاد انگیزه و علاوه بر این، باعث بهبود خلق و خوی افراد می‌شود و با بو کردن دانه‌های قهوه می توانید استرس را به حداقل برسانید تا شادمانی بیشتری را به سمت خودتان جذب کنید. همچنین استشمام بوی پرتقال و لیمو باعث افزایش انرژی و به دنبال آن شادی و نشاط می‌شود.